اگزما پوستی ( درماتیت): انواع، علائم و درمان

Acne.White background

اگزما که با نام درماتیت پوستی نیز شناخته می‌شود، نوعی التهاب پوست است. این بیماری به این صورت است که پوست ملتهب، قرمز و متورم می‌شود، خارش دارد و گاهی جوش‌هایی پر از مایع روی آن تشکیل می‌شوند که پوسته‌پوسته می‌شوند و مایع درون آن‌ها به بیرون تراوش می‌کند. اگزما یکی از مشکلات شایع پوستی است اما مسری نیست. برخی از انواع اگزما پوستی ارثی هستند. هر چند نمی‌توان اگزما را به طور کامل درمان کرد و از بین برد، اما متخصص پوست می‌تواند بعد از انجام تشخیص صحیح، یک برنامه‌ی درمانی مناسب برای کنترل اگزما پوستی و کنترل دوره‌های عود کردن اگزما، تعیین کند.

شایع‌ترین انواع اگزما


درماتیت آتوپیک (AD) نوعی اگزمای پوستی ارثی است که بیشترین شیوع را دارد. درماتیت آتوپیک معمولا در نوزادان و کودکان بروز می‌کند و مشخصه‌ی آن التهاب و خارش پوست است که اکثرا در نواحی داخل آرنج، صورت، گردن و دست‌ها بروز می‌کند. کودکانی که به اگزما مبتلا هستند معمولا دچار آسم و تب یونجه نیز می‌شوند و در خانواده خود عضو دیگری نیز دارند که همین مشکلات را دارد.

 درماتیت تماسی: درماتیت تماسی دارای دو نوع مختلف است: آلرژیک و تحریکی.
درماتیت تماسی آلرژیک (ACD) بر اثر واکنش تاخیری سیستم ایمنی بدن بعد از تماس با ماده‌ی آلرژی‌زا ایجاد می‌شود. در حدود ۴۸ ساعت بعد از تماس با ماده‌ی آلرژی‌زا، پوست ملتهب می‌شود. پیچک سمی ‌شایع ترین علت بروز درماتیت تماسی آلرژیک است. سایر علل شایع عبارتند از: فلزات، رنگ، عطر، مواد نگهدارنده در مواد آرایشی.
درماتیت تماسی تحریکی، نسبت به درماتیت تماسی آلرژیک شایع‌تر است و عامل آن، قرارگیری مکرر پوست در معرض مواد شیمیایی مانند صابون غلیظ یا مواد شوینده و پاک کننده است که به پوست آسیب می‌زنند. این محرک‌ها چربی و رطوبت موجود در لایه خارجی پوست را حذف می‌کنند و لایه‌ی محافظ پوست را از بین می‌برند و در نتیجه موجب التهاب پوست می‌شوند.

اگزمای آتوپیک و اگزمای تماسی، شایعترین نوع اگزماهای پوستی هستند. در ادامه لیستی از سایر اگزماهای پوستی را مشاهده می کنید:

  • درماتیت Dyshidrotic: التهاب حاد و عودکننده‌ی پوست به شکل بروز چندین تاول محتوی مایع که خارش دارد. این تاول‌ها در کف دست و پا و کناره‌های انگشتان شکل می‌گیرند.
  • لیکن سیمپلکس: این اگزما، موضعی و مزمن است و به شکل یک پلاک موضعی ضخیم روی پوست است که خارش دارد. این نوع اگزما بیشتر در کناره‌ها و پشت گردن، مچ دست، مچ پا، پایین ران پاها ، و داخل کشاله ران بروز می‌کند.
  •  اگزمای سکه‌ای: این اگزما یه شکل پلاک‌های مدور (تکه‌های پوستی سفت) و موجب خشکی پوست می‌شود. اگزمای سکه‌ای اغلب در پشت دست‌ها، بازو‌ها و پاها دیده می‌شود.
  • اگزمای سبورئیک: این اگزما به صورت پوسته‌پوسته شدن، زرد و چرب شدن پوست در سر، ابروها، بینی و قفسه سینه بروز می‌کند.
  • اگزمای ساکن: نوعی اگزمای مزمن که عموما در قسمت داخلی ساق پاها بروز می‌کند و در اثر مشکلات گردش خون و واریس ایجاد می‌شود.

علت بروز اگزما چیست؟


دو علت عمده‌ی ابتلا به درماتیت تماسی (نوعی از اگزما)، قرارگیری در معرض آلرژن‌ها و محرک‌ها است. آلرژی زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی بدن به یک ماده‌ی شیمیایی واکنش نشان دهد. محرک پوستی نیز می‌تواند یک صابون قوی یا مواد شیمیایی باشد.

قرارگیری در معرض آلرژن‌ها و محرک‌ها عموما در محل کار رخ می‌دهد. داشتن آلرژی می‌تواند به دو طریق موجب بروز درماتیت شود:

  • کهیر تماسی: به محض برخورد با آلرژن یا محرک، کهیر‌های پوستی شکل می‌گیرند. کهیر به صورت تورم پوست همراه با خارش است.
  • درماتیت تماسی آلرژیک: التهاب مزمن پوست که به صورت خارش، سرخی پوست و پوسته‌پوسته شدن است. درماتیت تماسی آلرژیک بر اثر تماس مکرر با مواد شیمیایی غلیظ است که موجب خشک شدن پوست و آسیب به لایه‌ی خارجی پوست می‌شوند. این آسیب می‌تواند به دو صورت باشد:
    • حاد (سریع و ناگهانی): بعد از تماس با ماده‌ی شیمیایی با غلظت بالا که موجب واکنش سریع پوستی و سوختگی می‌شود.
    • مزمن (ماندگار) یا تاخیری: این التهاب بعد از ماه‌ها یا سال‌ها تماس مکرر با ماده‌ی محرک ایجاد می‌شود.

اگزما در کودکان


معمولا اگزما در کدام نواحی بدن ایجاد می‌شود؟

نواحی که معمولا اگزمای پوستی در آن بروز می‌کند، با توجه به سن کودک متفاوت است. در نوزادان، معمولا اگزما به صورت ضایعات پوسته‌پوسته در صورت، زانو‌ها و آرنج دیده می‌شود. بروز اگزما در کشاله ران و نواحی زیر پوشش پوشک نیز شایع است.

2

در کودکانی که کمی‌سن آن‌ها بالاتر است، معمولا اگزما در پشت زانو، داخل آرنج، دو طرف گردن، مچ دست و مچ پاها بروز می‌کند.

3

چگونه می‌توانم به کودک خود کمک کنم؟

شما می‌توانید با چرب و مرطوب نگه داشتن پوست کودک خود، از بروز اگزما جلوگیری کنید. همچنین لازم است از تماس پوست کودک با محرک‌ها و آلرژن‌هایی که موجب خارش و عود کردن اگزما می‌شوند، جلوگیری کنید.

زمان مراجعه به پزشک یا متخصص

چه زمان باید به پزشک مراجعه کنید؟

کودکان مبتلا به اگزما مستعد عفونت هستند. در صورتی که نشانه‌های بروز عفونت را در کودک خود مشاهده کردید، با پزشک تماس بگیرید. علائم بروز عفونت عبارتند از: تب، قرمزی پوست و حساسیت به لمس یا برآمدگی‌های حاوی چرک در اطراف اگزماهای پوستی. همچنین در صورتی که متوجه تغییر ناگهانی و شدت گرفتن وضعیت اگزمای پوستی کودک خود شدید، با پزشک تماس بگیرید.

چه زمان باید به متخصص پوست مراجعه کنید؟

در صورتی که دستورالعمل‌ها و درمان‌های تجویز شده توسط پزشک، بهبودی در وضعیت کودک شما ایجاد نمی‌کند، احتمالا یک متخصص پوست می‌تواند به شما کمک کند.

درمان اگزما


اغلب اگزماهای پوستی به ترکیبی از روش‌های درمان اگزما و دارو نیاز دارند. متخصص پوست شما، با توجه به شرایط شما روش را انتخاب می‌کند که بهترین نتایج را برای شما به دنبال داشته باشد.

داروهای غیر تجویزی

داروهای آنتی هیستامین می‌توانند خارش پوستی را برطرف کنند و به خواب بهتر بیمار کمک کنند.

کرم‌های مرطوب‌کننده و نرم‌کننده، خشکی و پوسته‌پوسته شدن پوست را برطرف می‌کنند و باعث می‌شوند که بیمار احساس بهتری نسبت به پوست خود داشته باشد. کرم‌های مرطوب‌کننده که باعث بازسازی پوست می‌شوند و با نام مرطوب‌کننده‌ی فیزیولوژیک نیز شناخته می‌شوند، حاوی برخی روغن‌های ضروری مانند سرامید هستند، که پوست‌های ملتهب دچار کمبود این روغن هستند.

فرآورده‌های Coal Tar یا قطران زغال سنگ: این ماده یکی از درمان‌های قدیمی ‌اما موثر است و باعث تسکین پوست ملتهب و کاهش خارش پوستی، قرمزی پوست بدن و پوسته‌پوسته شدن می‌شود. این ماده در برخی لوسیون‌های حمام، شامپوها، ژل‌ها، کرم‌هاو در برخی از پمادها همراه با داروی کورتیکاستروئید وجود دارد.

داروهای تجویزی

داروهای آنتی بیوتیک برای درمان عفونت ناشی از هر گونه اگزمای پوستی به کار می‌روند. در موارد ابتلا به اگزمای پوستی، لایه‌ی محافظ پوست بر اثر خاراندن و التهاب پوستی از بین رفته است و در نتیجه، باکتری‌ها و میکروب‌ها به راحتی می‌توانند در پوست نفوذ کنند و موجب بروز عفونت شوند.

کورایکاستروئید‌ها موثرترین داروهای ضدالتهاب هستند. داروهای کورتیکاستروئید دارای قدرت اثر‌بخشی بسیار متفاوتی هستند و برخی خفیف و برخی دیگر بسیار قوی هستند. داروهی کورتیکاستروئید باید تا زمانی که التهاب پوستی برطرف شود، به صورت منظم بر روی پوست مالیده شود.

پماد‌های موضعی حاوی کلسینورین بازدارنده موجب سرکوب عملکرد سلول‌های سیستم ایمنی بدن در پوست می‌شوند. این داروها در صورت استفاده‌ی منظم، در کاهش خارش و التهاب ناشی از اگزما و پیشگیری از عود کردن مجدد اگزما بسیار موثر هستند.

 نوردرمانی (فتوتراپی): در افرادی که به اگزمای بسیار شدید مبتلا هستند، قرارگیری در معرض امواج بخصوص از نور ماوراءبنفش، به صورت منظم، می‌تواند در کاهش علائم ناشی از اگزما موثر باشد. این روش درمان اگزما پوستی تنها تحت نظر متخصص پوست باید انجام شود.

مراقبت از پوست


از تماس با محرک‌ها و آلرژن‌ها خودداری کنید

درماتیت آتوپیک و درماتیت تماسی آلرژیک، بر اثر تماس پوست با آلرژن‌ها و مواد محرک، تشدید می‌شود. از تماس با موادی که اکثرا محرک پوست هستند خودداری کنید، مانند: گرد و غبار، شوره بدن حیوانات، سیگار و ماری‌جوانا. انجام دادن تست آلرژی می‌تواند نشان دهد که شما به چه موادی حساسیت دارید. در صورتی که به درماتیت تماسی آلرژیک مبتلا هستید، متخصص پوست شما آزمایش "پچ تست" را برای شما انجام می‌دهد تا آلرژن‌هایی که موجب اگزمای شما می‌شوند، شناسایی کند.

باید‌ها:

  • از مواد شوینده‌ی ملایم برای شستن لباس‌های خود استفاده کنید که حاوی سفیدکننده و نرم‌کننده نیستند.
  • لباس‌های خود را دوبار آبکشی کنید.
  • پوست خود را مرتبا مرطوب کنید، خصوصا در هوای سرد.
  • سعی کنید ملحفه‌های تخت خود و لباسهای خود را از پارچه‌های کتانی انتخاب کنید.
  • تا جایی که می‌توانید استرس خود را کم کنید.

نباید‌ها:

  • پوست خود را در معرض هوای بسیار سرد یا بسیار گرم قرار ندهید.
  • پوست خود را در معرض هوای بسیار خشک قرار ندهید.
  • لباس‌هایی که در تماس با پوست شما هستند از جنس الیاف مصنوعی و پشم نباشند.
  • از شوینده‌های قوی و محصولات حاوی اسانس استفاده نکنید.

رفع مشکل خشکی پوست


افراد مبتلا به اگزمای آتوپیک دچار کمبود چربی‌های طبیعی در سطح پوست خود هستند. به همین خاطر پوست این افراد ظرفیت کمتری در ذخیره و حفظ رطوبت دارد. پوست خشک معمولا در برابر محرک‌های پوستی حساس‌تر است و در این صورت کنترل اگزمای پوستی، بسیار مشکل می‌شود. بنابراین درمان خشکی پوست، برای درمان موفق اگزما بسیار حیاتی است. برای رفع خشکی پوست لازم است روزانه و به صورت مرتب پوست خود را پاکسازی کنید و آن را مرطوب کنید.

پاکسازی پوست

استفاده از صابون‌های عادی می‌تواند اگزمای پوستی را شدیدتر کند و پوست را تحریک کند. برای شستن پوست خود از پاک‌کننده‌ها یا صابون‌های ملایم استفاده کنید. پاک‌کننده‌های مایع برای افرادی که پوست حساس دارند، مناسب‌تر است، چرا که غلظت کمتری دارند و بهتر از روی پوست شسته می‌شوند.

حمام کردن

حمام کردن یکی از کارهای مهم و حیاتی برای درمان خشکی پوست و آبرسانی به پوست است. سعی کنید روزی دوبار و به مدت۵ دقیقه در وان حاوی آب ولرم حمام کنید. می‌توانید برای مرطوب کردن و نرم کردن بهتر پوست خود، روغن یا مرطوب‌کننده‌ی امولسیونه در وان خود بریزید.

مرطوب کردن پوست

بعد از حمام کردن، بگذارید پوستتان مرطوب بماند و ظرف ۳ دقیقه بعد از حمام، به پوست خود کرم مرطوب‌کننده‌ی چرب بزنید تا رطوبت را در پوست خود نگه دارید. انتخاب کرم مرطوب‌کننده‌ی مناسب به درجه‌ی خشکی پوست شما و میزان پوسته‌پوسته شدن آن بستگی دارد. کرم‌های مرطوب‌کننده‌ی چرب برای پوست‌های خشک، حساس و ترک‌خورده بسیار مناسب هستند. این کرم‌ها موجب التهاب و سوزش پوست نمی‌شود. کرم‌های حاوی اوره، آلفاهیدروکسی‌اسید (لاکتیک و گلیکولیک‌اسید) می‌توانند پوست‌هایی که پوسته‌پوسته شده‌اند را صاف و نرم کنند.